หลายครอบครัวเชื่อว่าพี่น้องจะรักกัน ไม่แย่งสมบัติ ไม่ทะเลาะกัน แต่จากประสบการณ์คดีมรดกเกือบ 10 ปีของผม บอกได้เลยว่า “คิดผิด” เพราะความจริงคือ เมื่อไม่มีพินัยกรรม ความขัดแย้งมักเกิดขึ้นแทบทุกครั้ง การทำพินัยกรรมจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นการป้องกันปัญหาที่จะเกิดขึ้นในอนาคต
สารบัญ
ทำไมต้องทำพินัยกรรม
พินัยกรรมคือ “สิทธิในการกำหนด” ว่าทรัพย์สินของเราจะตกทอดไปถึงใครบ้าง บางครั้งคนที่เราต้องการให้ทรัพย์สิน อาจไม่ใช่ลูกหรือหลาน แต่เป็นเพื่อน คนดูแล หรือแม้แต่หุ้นส่วนทางธุรกิจ หากไม่มีพินัยกรรม กฎหมายจะจัดแบ่งทรัพย์ตามหลักทั่วไป ซึ่งอาจไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง
ตัวอย่าง: บ้านพร้อมที่ดิน 1 หลัง แต่มีทายาทตามกฎหมาย 3 คน ถ้าไม่มีพินัยกรรม ก็ต้องแบ่งตามสิทธิทางกฎหมาย ผลคือพี่น้องอาจทะเลาะกันเพราะบางคนอยากเก็บไว้ แต่บางคนอยากขายและแบ่งเงิน จนนำไปสู่การฟ้องร้องได้
การทำพินัยกรรมจึงช่วยลดปัญหาการทะเลาะ และยังเป็นการบอกเจตนาชัดเจนว่าใครควรได้รับอะไร
ทำพินัยกรรมต้องใช้อะไรบ้าง
เอกสารและสิ่งที่ต้องเตรียม ได้แก่:
-
สำเนาบัตรประชาชนของผู้ทำพินัยกรรมและผู้รับ
-
เอกสารเกี่ยวกับทรัพย์สิน เช่น สมุดบัญชี โฉนดที่ดิน หุ้น
-
คอมพิวเตอร์และเครื่องปริ้น
-
พยาน 2 คน ที่ไม่ได้มีส่วนได้เสียในพินัยกรรม
-
ปากกาน้ำเงิน
ขั้นตอน:
-
พิมพ์พินัยกรรม ระบุวัน เดือน ปี รายละเอียดผู้ทำพินัยกรรม รายการทรัพย์สิน และผู้รับ
-
ปริ้นออกมา ลงลายมือชื่อ พร้อมให้พยาน 2 คนเซ็นชื่อกำกับ
-
เก็บพินัยกรรมไว้ให้ปลอดภัย
หากไม่มีพยาน 2 คน พินัยกรรมนั้นจะใช้บังคับไม่ได้
ตัวอย่าง: คุณสุรีย์มีบ้าน 1 หลังกับเงินฝาก 3 ล้านบาท ต้องการให้หลานสาวที่ดูแลตลอดช่วงป่วยได้รับทั้งหมด เธอจึงทำพินัยกรรมโดยมีเพื่อนบ้าน 2 คนเป็นพยาน เซ็นชื่อกำกับเรียบร้อย
พินัยกรรมกับอายุ
-
อายุขั้นต่ำ: 15 ปีบริบูรณ์ สามารถทำพินัยกรรมได้ เพราะกฎหมายมองว่าเริ่มมีสติสัมปชัญญะและมีทรัพย์สินได้เองแล้ว
-
ไม่มีอายุสูงสุด: คนอายุเท่าไหร่ก็ทำพินัยกรรมได้ ตราบใดที่ยังมีสติ ไม่เลอะเลือน
ตัวอย่าง: น้องมินอายุ 17 ปี ทำงานพาร์ทไทม์และเก็บเงินซื้อคอนโดเล็กๆ ไว้หนึ่งห้อง แม้อายุยังไม่ถึง 20 ปีเต็ม แต่ก็มีสิทธิทำพินัยกรรมยกคอนโดให้แม่ได้ตามกฎหมาย
แบบฟอร์มพินัยกรรม
สิ่งที่ “จำเป็นต้องมี” ในพินัยกรรมคือ:
-
วัน เดือน ปี
-
รายละเอียดผู้ทำพินัยกรรม (ตามบัตรประชาชน)
-
สถานที่ทำพินัยกรรม
-
รายการทรัพย์สินทั้งหมด
-
รายละเอียดการยกทรัพย์ เช่น บ้านเลขที่…ให้ใคร
-
ระบุผู้จัดการมรดก
-
ลงลายมือชื่อ พร้อมพยาน 2 คน
นอกจากนี้ หลายคนมักใส่ คำสั่งเสียสุดท้าย เช่น ข้อความถึงลูกหลาน หรือเหตุผลที่แบ่งทรัพย์แบบนั้น ข้อความนี้แม้ไม่ใช่เงื่อนไขทางกฎหมาย แต่ช่วยให้ทายาทเข้าใจเจตนาของผู้ตายมากขึ้น ลดการโต้เถียงได้จริง
สรุป
การทำพินัยกรรมไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่คือการ “เตรียมอนาคต” ของทรัพย์สินและครอบครัวให้อยู่ในความเรียบร้อยตามเจตนาของเรา ไม่ว่าจะอายุยังน้อยหรือมาก หากมีทรัพย์สินและมีคนที่อยากมอบให้ ควรทำพินัยกรรมไว้ตั้งแต่เนิ่นๆ
พินัยกรรมที่ดีไม่เพียงกำหนดการแบ่งทรัพย์ แต่ยังช่วยลดความขัดแย้ง และทำให้คนที่เรารักไม่ต้องทะเลาะกันในวันที่เราไม่อยู่แล้ว
